روزنامه نگاری مُرد؛ زنده باد روزنامه نگاری

بارها اتفاق افتاده که از من سئوال شده آیا از راه روزنامه‌نگاری "پول" هم در می‌آورید؟ و معمولن پاسخ من این بوده که: "خدا را شکر". این اواخر اما خیلی رُک و صریح و بی‌هیچ دوراندیشیِ رندانه‌ای جواب می‌دهم: "نه!". این یک واقعیت است که مثل تمام مشاغل دیگر، روزنامه‌نگاری هم این روزها دچار رکود شده و به سختی می‌شود با "نوشتن" روزگار گذراند. روزنامه‌ها و مجلات و هفته‌نامه و ماهنامه‌ها و ... کسی را استخدام نمی‌کنند و آنهایی هم که هستند حق‌التحریری‌اند و آگاهان می‌دانند که کلمه‌ای نوشتن و کلمه‌ای پول گرفتن چه دشوار است!

بیرون از تحریریه و دفتر نشریات اوضاع نمود دیگری دارد. روزنامه‌نگاری و خبرنگاری برای خیلی از مردم چیزی است هم ردیف صخره‌نوردی یا پَرش از ارتفاعات یا چتربازی و خلاصه هر حرکت هیجان‌انگیز دیگری که بشود تصور کرد. مردم خیال می‌کنند که ما (روزنامه‌نگاران و خبرنگاران) یک مُشت آدم‌های بی‌کار و البته دوست‌دار هیجانیم که جیبمان پُر از پول است واز صبح تا شب به دنبال کارهای خارق‌العاده و لذت بردن از اعمال و افعال‌مان هستیم و شبرها می‌رویم توی خانه‌های شیک و گران قیمت‌مان و قهوه می‌خوریم و با لپ تاپ‌مان وَر می‌رویم! آنها خیال می‌کنند که ما معمولن با سر و وضعی تَر و تمیز و اتو کشیده، یک دفترچه در دست داریم و مدام در حال یادداشت کردن هستیم. خیلی از مردم بر این باورند که ما از همه چیز اطلاع داریم؛ مثلن با رییس جمهور نشست وبرخاست داریم و با وزرا فالوده می‌خوریم و آخر هفته‌ها با نمایندگان مجلس، قرار استخر می‌گذاریم. تصور بعضی‌ها بر این است که ما از پیش می‌دانیم نتایج فلان مذاکرات چه خواهد بود و چه اتفاقی در پهنه سیاست رخ خواهد داد. گاهی حتا به ماها به چشم کارآگاهان جنایی هم نگاه می‌کنند و می‌پرسند که حکم فلان متهم چه خواهد بود؟ یا اینکه به نظرت قاتلِ مقتولِ خیابانِ شکوفه چه کسی است؟! ورزش و بالاخص فوتبال هم که جای خود دارند؛ عده‌ای تصور می‌کنند که ما مدام با موبایلمان مشغول صحبت با علی دایی هستیم یا به کریم باقری می‌گوییم که چه‌طور بازی کند! بعضی‌ها یارانه‌های نقدی را هم به روزنامه‌نگاران ربط می‌دهند؛ برای خود من پیش آمده که توی اتوبوس مورد تقدیر قرار گرفته‌ام که: "خدا می‌داند اگر شما نبودید تا به حال این یارانه‌ها را قطع می‌کردند!!!" آری ما روزنامه‌نگاران و خبرنگاران گاهی نقش اقتصاددانان، سیاست‌مداران، دانشمندان، نویسندگان، ورزشکاران، کارآگاهان پلیس، حافظان محیط زیست، و ... را ایفا می‌کنیم. وَ همه‌ی این‌ها باعث شده تا شغل ما یک شغل هوس برانگیز به چشم بیاید.

اما واقعیتِ اَمر با این تصویر رویایی و فانتزی -کمی‌که نه- خیلی تفاوت دارد؛ ما هم مثل صاحبان همه‌ی مشاغل دیگر و شاید بیشتر از دیگر حرفه‌ها، با واقعیات روزمره‌ی زندگیِ عادی درگیر هستیم. باورش خیلی سخت نیست، کافی است کمی ‌مداقه کنیم تا دریابیم که یک روزنامه‌نگار اگر بخواهد سالم زندگی کند بیشترِ اوقات به نانِ شب هم محتاج خواهد بود. مگر کم بوده‌اند اساتید این رشته که تا آخر عمر، در خانه‌ی اجاره‌ای زندگی کرده‌اند و روزگار محقرانه‌ای گذرانده‌اند؟ با این حال مشی حرفه‌ای و رسالت خطیرشان را از یاد نبرده‌اند و برای اصلاح امور از طریق آگاه‌سازی مردم و دولت‌مردان ذره‌ای قصور نکرده‌اند.

واقعیت این است کهبه لحاظ معیشتی و گذران امور، روزنامه‌نگاران روزهای خوبی را تجربه نمی‌کنند. اکثر آنها قطعن متمول نیستند و این امر به خاطر زیست شرافتمندانه‌شان است. بارها این فرصت پیش آمده تا با استفاده از موقعیت ویژه و امتیازی که معمولن روزنامه‌نگاران از آن بهره‌مندند بشود رانت‌خواری کرد اما عموم دوستان، بَر این موقعیت‌ها چشم بسته‌اند.

***

یکی – دو سال گذشته را شاید بتوان از بدترین سال‌های مطبوعات دانست. گرانی‌ها و افزایش نرخ خدمات چاپ و نشر از یک سو و عدم همکاری صاحبان آگهی و رپرتاژ از دیگر سو باعث شده تا حیات مطبوعات با مخاطره‌ی جدی مواجه شود. بارها اتفاق افتاده که نگارنده همین سطور از شرایط موجود به تنگ آمده و مصمم شده تا عرصه را وا برَهَد و به کاری دیگر مشغول شود [چه می‌دانم؛ مثلن شاگردی در سوپرمارکت!!!] اما دغدغه‌های نهادینه شده در اعماق وجود، موجب شده تا از این تصمیم فرار کنم.

به سختی نفس می‌کشیم ولی هستیم. نمی‌شود که نبود! نمی‌شود که نماند! حتا اگر روزنامه‌نگاری به آخرِ خط برسد نباید فراموش کرد که یکی هست که آن را به ثبت برساند. آن یک نفر روزنامه نگار است؛ خبرنگار. پس این راه با تمام دشواری‌ها ادامه خواهد یافت. پس: زنده باد روزنامه نگاری!

 

[منتشر شده در روزنامه "ملت ما"]

  
نوشته‌ی : رضا فضل‌اله نژاد ; ساعت ۱٠:٢٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٢/۱٧
برچسب‌ها : روزنوشت